YÊU MỌI NGƯỜI NHƯ NHAU, SONG YÊU MỖI NGƯỜI HƠN MỘT CHÚT (Những triết lý sống rất tuyệt vời)

Share

L.Graphova

     Ở Liên xô, cả người lớn và trẻ em đều biết rõ tên tuổi nhà văn Mikhain Mikhailovich Prisvin (1873-1954).Ông vĩnh viễn được ghi vào lịch sử văn học Nga như một văn sĩ có tài năng đặc biệt trong việc quan sát và ca ngợi thiên nhiên. Di sản văn học của ông gồm những thiên phóng sự, truyện ngắn, truyện sinh vật , khí hậu, tiểu thuyết  và truyện cổ tích.

Xin giới thiệu với bạn đọc tài liệu nói về người vợ của nhà văn Mikhain Prisvin và những hồi ức của bà về chồng mình.

Chuyện này đã xảy ra đã lâu. Có ai đó đã mời tôi tới làng Đuninô ở ngoại ô Matxcova để làm quen với bà vợ góa của nhà văn M.Prisvin. Cuộc gặp gỡ với Valeria Đơmitriepna, sau đó , qua bao năm gần gũi thân thiết với bà- cho đến khi bà qua đời- đã trở thành sự kiện của đời tôi mà tôi đã phải chịu ơn suốt đời.

Là một người không có con đẻ, song bà là một người mẹ tinh thần của của rất nhiều người mẹ trẻ tuổi thường xuyên quây quần bên bà.. Bà có thái độ riêng đối với mỗi người, song không tách riêng ai. Bà có tài đặc biệt là “Biết yêu mọi người như nhau, song yêu mỗi người hơn một chút”. Trước đây Valeria Đơmitriepna đã đi vào cuộc đời của Mikhain Mikhailovich Prisvin với cảm quan như vậy.

Vào những ngày cuối đời mình, Prisvin đã viết : “Bây giờ tôi ngắm cây thông và hình dung thấy ở trong nó là một sinh vật đang đi từ bóng râm ra ánh sáng. Mỗi cành có gương mặt riêng và công hiến sức sống theo cách của mình để tạo nên thân cây… Mặt Trời yêu tất cả các cành và lá như nhau. Tuy nhiên hình như Mặt Trời yêu tất cả như nhau , song lại yêu mỗi chiếc lá hơn một chút, vì vậy chẳng có chiếc lá nào giống chiếc lá nào: tất cả khác nhau , còn thân cây thì thẳng đứng vươn cao lên trời”.

Nếu trong cuộc sống chúng ta cũng xây dựng được nhựng mối quan hệ như vậy thì còn gì tuyệt hơn!Song chúng ta, nếu yêu tất cả thì lại quên từng người, còn nếu nhớ từng người thì lại quên tất cả”.

Như vậy, bí mật đầu tiên của cuộc sống mà Valeria Đơmitriepna phát hiện cho tôi- đó là qui luật tình yêu:

-Tình yêu là một vùng biển xa lạ mà mỗi người chúng ta tới đó bằng chiếc thuyền của mình, và mỗi người cũng là thuyền trưởng của mình. Tình yêu là gì? Đó là sự thống nhất của mỗi người với những người khác, với tất cả những gì tồn tại…

… Mọi người biết lời kêu gọi của Prisvin đầy tính lãng mạn: “Hãy phát hiện điều khác thường của mình!”Prisvin thành thật tin rằng mỗi người trong chúng ta sinh ra chính là để bổ sung thêm một nét nào đó vào bức tranh cuộc sống.

Có lần tôi nói với Valeria Đơmitriepna rằng niềm tin như vậy vào con người nghe đầy hào hứng, song nếu nhìn vào thực tế…Bà ngắt lời tôi:

-Trên thế giới chẳng có thực tế nào lớn hơn là lý tưởng Con Người tuyệt đẹp sống trong mỗi con người chúng ta!

Những lời đó nghe giống như điều bí ẩn và sau này tôi phải mất nhiều năm mới hiểu ra.Còn lúc đó, trong phút đầu tiên, tôi đã phản đối bà: cuộc sống của chúng ta diễn ra tách riêng với lý tưởng.Ta có thể đứng xếp hàng từ sáng đến chiều để vào xem triển lãm hay chờ mua vé xem vở kịch , thức suốt đêm để đọc một quyển sách hay dọn dẹp căn hộ của mình, mặc đẹp-ai mà chẳng thích-chúng ta không tiếc cả thời gian và sức lực để làm những việc đó .Song chẳng tìm nổi một phút để ngó nhìn vào bản thân mình , xem có chỗ nào lộn xộn không, có góc nào bị mạng nhện phủ không.Chẳng có lúc nào và việc này dường như không nhất thiết phải làm. Vậy làm sao có thể khẳng định rằng: cả cuộc sống bình thường nhất cũng là sự sáng tạo?

Bà đồng ý:

-Tất nhiên, không dễ dàng phân biệt  bản chất cuộc sống với sự tất bật, hơn nữa “vẻ bề ngoài” bao giờ cũng cố giả tạo là bản chất. Song cuộc sống trong sự tất bật , cuộc sống trôi qua, không ngoảnh lại khi con người không kịp suy nghĩ đi đâu và làm gì thì sớm muộn gì cũng bị trả thù bằng sự trống rỗng.

Tôi yêu cầu Valeria Đơmitriepna kể về quá trình tạo ra “hành vi  sáng tạo” .Thoạt đầu bà ngượng nghịu:

-Thứ mà chị gọi là “phong cách hành vi” của tôi thì tôi đâu biết.Thật là điều kinh hãi  nếu biết nó và sống đúng theo phong cách đó.Tôi chỉ có thể nói rằng, ngay từ những năm đầu biết suy nghĩ, tôi cứ ngẫm nghĩ rằng tôi sinh ra không phải là tình cờ.

Năm 1940, theo sự giới thiệu của giám đốc Viện Bảo tàng văn học, bà đến làm thư kí cho Prisvin  và đã ở lại mãi mãi với ông.Trong nhật kí của mình, Prisvin nhiều lần viết rằng, suốt cuộc đời ông (tới năm 67 tuổi), ông tựa như chờ đợi cuộc gặp gỡ đó.Valeria Đơmitriepna đến với nhà văn khi ông đã đứng tuổi. Tình yêu ngăn ngủi song rực rỡ đến mức đủ ánh sáng để soi tỏ thêm một phần tư thế kỉ nữa., khi Valeria Đơmitriepna sống thiếu ông, song vẫn như cùng với ông.

Cuộc sống là xây dựng .Cuộc sống là sáng tạo, phải chăng đó là cuộc sống dễ dàng? Chỉ cần nhớ lại rằng niềm vui gặp gỡ và nỗi khổ vì chia ly ở ngay cạnh nhau.

Có sự trùng hợp kì lạ thế này: họ gặp nhau ngày 16-1-1940 và cũng đúng ngày đó-ngày 16-1-1954, Prisvin qua đời! Họ chung sống với nhau chỉ được cả thảy 14 năm.

Cách đây không lâu, khi đọc cuốn sách của một nhà triết học, tôi thấy một dòng:”Quan niệm về ý nghĩa cuộc sống – đó là phần thường cho người có thái độ nghiêm chỉnh đối với cuộc sống”. Tất nhiên điều này làm tôi liên tưởng đến Valeria Đơmitriepna.Tôi thường mang những bức thư gửi tòa soạn đến gặp bà để xin ý kiến. Có lần đó là một bức thư hoàn toàn ngây thơ: cô gái viết rằng cô lẻ loi, rằng chẳng ai yêu cô, vậy thì sống làm gì cơ chứ?

Valeria Đơmitriepna đọc xong và cảm thấy bực bội:

-Tại sao người ta cứ nghĩ rằng thế giới phải nhanh chóng đến giúp đỡ con người cô đơn? Nếu ta quay ngược lại thì sao?Không chờ đợi người khác đến giúp đỡ, mà tự mình đi tìm gặp: ai đó cũng cô đơn, có thể con đau khổ hơn và đang chờ ta giúp đỡ. Hãy nhớ lại một câu trong sách “Rừng tàu” của Prisvin: “Đừng đi săn tìm niềm hạnh phúc êm ấm chỉ có một mình.Hạnh phúc chỉ đến nhờ sự thấu hiểu nhau” Bởi vì con người chỉ là con người khi biết về sự tồn tại của kẻ khác, biết rằng mọi người gắn bó với nhau…Tôi gặp Prisvin lúc tôi đã 40 tuổi, mặc dầu vậy , đó vẫn là điểm khởi đầu cho cuộc đời đầy ý nghĩa của tôi.

  Sau buổi trò chuyện đó và trở về nhà, tôi đã ghi chép ngay những ý tưởng sâu sắc đó: bắt đầu lại cuộc đời chẳng bao giờ muộn.

-Valeria Đơmitriepna, rõ ràng rằng bí quyết của hạnh phúc là ở chỗ biết tìm sự hài hòa giữa “cái tôi muốn” và “cần phải” phải không?

-Chắc chị nhớ là nhiều lần Prisvin nói rằng toàn bộ cuộc đời là “cái vai kéo”. Nếu bạn biết chọn cho mình cái vai kéo vừa vặn  thì cũng được tự do như tôi..Mỗi người cần tìm một công việc thích hợp với mình , gánh nặng hợp với sức mình, để gánh nặng đó trở thành niềm vui. Chắc chị biết câu ngạn ngữ:”Gánh nặng của mình thì không nặng”.

-Song nếu con người không may mắn trong việc chọn nghề thì sao?

-Xin chị cho biết thế làm mẹ có phải là một nghề không? Tình bạn có phải là một chuyên môn không? Tôi thường được chứng kiến trường hợp: nếu con người không trở thành kẻ hoài nghi và phủ nhận tất cả, không từ bỏ niềm hy vọng của mình, thì sớm muộn gì cũng tìm được con đường của mình.Nếu ai nói với chị rằng họ đã kiệt sức vì không thể chịu đựng được nữa, thì chị đừng tin. Con người chỉ phải trải qua những thử thách đúng bằng số thử thách mà người đó có thể chịu đựng được.

-Mặc dù vậy,Valeria Đơmitriepna, mục đích cuộc sống của con người là gì?

-Khi người ta nói với tôi về ai đó là con người lý thú, giàu khả năng, tôi hỏi: thế người đó có phúc hậu không? Lòng phúc hậu ..Tôi thường nghĩ những khái niệm tuyệt vời –vẻ đẹp , hạnh phúc…Song tại sao mỗi người lại giải thích những từ đó theo cách của mình?Có thể là vì lặp lại quá nhiều , vì sự cẩu thả mà những từ này trở nên trống rỗng? Chỉ có lòng phúc hậu là đơn giản và dễ hiểu đối với mọi người như cơm bữa.Chị ạ, khoa học cao cả nhất là làm sao thông mình, còn sự thông thái cao cả nhất là làm sao phúc hậu…

-Có nghĩa là ý nghĩa cuộc sống là làm sao để trở thành phúc hậu?

-Niềm vui và ý nghĩa chính là ở chỗ đó.

-Song,Valeria Đơmitriepna, nhiều người quan niệm rằng lời kêu gọi: “ Hãy trở thành người tốt hơn” chỉ mang lại sự giả dối và tai hại.

-Thế thì bạn đọc hiểu thế nào câu: Con người tự hoàn thiện? Con người làm gì? Ngồi suy nghĩ tựa như bức tượng “nhà tư tưởng” của Rô-đanh à? Nhịn đói để tự tẩy rửa ư? Không! Cuộc sống vận động bằng những hành vi, và mỗi lần theo một cách mới, theo tiếng gọi chốc lát của trái tim.

        Quả chín chậm, song không nên vì thế mà buồn bã-chúng đang chín. Và sự vận động chung đó trong cuộc sống được tạo ra bởi nỗ lực cá nhân  của mỗi người trong chúng ta , của cả những người mà chúng ta có cảm tưởng như sống một cách mù quáng và uể oải, ngái ngủ. Cho đến ngày cuối đời mình, con người vẫn còn khả năng thức tỉnh, bắt đầu sống và hân hoan.

…Ở Đunino vẫn như xưa, hoa nhài nở, kiến cần cù xây tổ ấm của mình, những cây thông bảo vệ cánh đồng cỏ rộng lớn –cái “cánh đồng cỏ vàng” mà nhà văn Prisvin mô tả. Khi tới đây tôi đã nghĩ rằng : cuộc gặp gỡ của Valeria Đơmitriepna với Prisvin là phần thưởng xứng đáng cho cả hai người, vì cả hai đều tìm thấy niềm vui từ những thứ “buồn tẻ” nhất hằng ngày, vì họ biết cảm ơn về những tặng vật nhỏ nhặt nhất của cuộc sống.

Khí hậu Đunino, cả không khí của nó dường như thấm đượm niềm vui sửng sốt của Valeria Đơmitriepna và Prisvin trước cuộc sống và sẽ chẳng bao giờ phai nhạt.Ông bà đã kịp dùng ánh sáng của mình để soi sáng bao nhiêu người, dạy họ cách cảm nhận cuộc sống như một bí quyết. Như vậy, lẽ nào ông bà đã qua đời?

L.GRAPHOVA

( Bài này tôi lưu giữ từ rất lâu, có lẽ gần 40 năm, từ một tạp chí của Việt Nam . Dù đây chỉ là một bài dịch của một nhà báo Nga nói về cuộc đời,  tính cách và triết lý sống rất tuyệt vời  của một cặp vợ chồng nhà văn người Nga, nhưng tôi đã yêu thích cái giọng kể của tác giả và triết lý sống giản dị mà sâu sắc  của đôi vợ chồng này. Tôi xin trân trọng chia sẻ lại với các bạn ngày nay.)

Leave A Reply

Sign up to our newsletter!